Historia Polski (strona 2 z 4)

Ojciec był najpodlejszym z Piastów, a on uchodził za człowieka poczciwego i sprawiedliwego. A jednak to nie okrutnego Bolesława Rogatkę, lecz właśnie jego, Henryka Brzuchatego, czekał los najstraszniejszy z możliwych.

Zanim został pierwszym królem Polski, był zakładnikiem na cesarskim dworze i mężem, który dwie pierwsze żony odesłał do domu w ciągu zaledwie kilku lat. Bolesław Chrobry wszedł w dorosłość jako twardy, zahartowany w politycznych grach mężczyzna, który małżeństwo traktował jak narzędzie, a nie jak uczucie. Dopiero trzeci związek odmienił jego życie.

Wiosną 1241 roku Kraków opustoszał przed nadejściem mongolskich oddziałów. Gród spłonął, lecz warstwy spalenizny i groty strzał odnajdywane pod Rynkiem nadal świadczą o skali tamtego najazdu. Co wiemy o zdobyciu Krakowa przez Mongołów?

Najpierw kazał wyłupić oczy własnemu bratu, a potem przez czterdzieści dni leżał w popiele i włosiennicy, zalewając się łzami. Bolesław Krzywousty, jeden z najpotężniejszych władców ówczesnej Europy, ukorzył się publicznie w sposób, jakiego Polska wcześniej nie widziała. Boso przemierzał kraj, pościł, rozdawał majątek i pielgrzymował do świętych grobów. Czy robił to ze szczerej skruchy, czy też desperacko ratował nadszarpnięty wizerunek?

Na jej widok wrogie wojsko rzuciło broń, a jego dowódca wolał nadziać się na własny miecz, niż wracać do domu pokonany. Tak legenda opowiada o Wandzie, córce Kraka, jednej z najbardziej rozpoznawalnych postaci polskich podań. Skąd wzięła się ta opowieść i co kryje się za słynnym skokiem do Wisły?

Zamiast klejnotów wręczył królowi Polski dwa lwy, a jedna tylko podróż kosztowała go więcej, niż jego księstwo zarabiało przez rok. Henryk XI legnicki przez całe życie trwonił majątek na hulanki i wystawne gesty, aż jego dług urósł do astronomicznej sumy. Oto portret jednego z najbarwniejszych, a zarazem najbardziej lekkomyślnych Piastów w historii.

Regelinda, córka Bolesława Chrobrego, została margrabiną Miśni. Jej imienia nie zanotowali współcześni kronikarze, a pamięć o Piastównie przetrwała przede wszystkim dzięki dokumentom z późniejszej epoki i figurze w katedrze w Naumburgu.

Bolesław Chrobry cudem uszedł z życiem z krwawej napaści w Rzeszy. Ale kto za nią stał? Historycy tropią winnych od stuleci, a lista podejrzanych jest długa. Oto śledztwo w sprawie zamachu, który zerwał pokój między Polską a Rzeszą i pchnął oba państwa w wieloletnią wojnę.

Gdy w 1002 roku Rzeszą wstrząsnęła walka o tron, Bolesław Chrobry zwietrzył okazję życia. W kilka tygodni zajął rozległe ziemie na zachód od swojego państwa, nie tocząc niemal ani jednej bitwy. A gdy drogę zagrodziły mu niemieckie oddziały, zamiast dobyć miecza, wygłosił oświadczenie, które wprawiło wrogów w osłupienie. O co konkretnie chodzi?

Mieli zjechać najważniejsi książęta i biskupi kraju, by zakończyć wyniszczające spory o Wielkopolskę. Wszystko zawisło jednak na przybyciu dwóch ludzi, którzy uparcie zwlekali. Gdy obrady utknęły, znudzeni władcy zaczęli rozjeżdżać się do domów, a książę Leszek Biały wyjechał jako jeden z ostatnich. Ta zwłoka kosztowała go życie. Oto kulisy zjazdu, który przeszedł do historii jako preludium najgłośniejszego mordu epoki.

W 1227 roku podczas zjazdu w Gąsawie ginie książę Leszek Biały. Jego syn Bolesław ma zaledwie rok, lecz już staje się jednym z najważniejszych uczestników walki o Kraków. Zanim dorośnie i sam obejmie władzę, inni będą próbowali decydować o jego przyszłości.

Uchodzi w podręcznikach za władcę słabego, miękkiego i mało zaradnego. A jednak to właśnie on bywa wskazywany jako człowiek, który kazał otruć rodzonego bratanka. Władysław Herman miał motyw najsilniejszy ze wszystkich podejrzanych w sprawie śmierci Mieszka Bolesławowica, a śmierć młodego Piasta usuwała mu z drogi groźnego rywala do tronu. Czy nieudolny książę naprawdę posunął się do skrytobójstwa we własnej rodzinie?

Znano go w Niemczech, Czechach, na Rusi, a nawet w dalekiej Francji. Palatyn Piotr Włostowic dorobił się fortuny i sławy dzięki brawurze, której nie powstydziłby się bohater rycerskiej legendy. A jednak ten sam człowiek skończył oślepiony i okaleczony na rozkaz księcia, któremu służył. Zanim jednak doszło do jego upadku, Włostowic był najpotężniejszym możnowładcą w całym kraju.

Bolesława Chrobrego znamy przede wszystkim jako wojownika, zdobywcę i pierwszego króla Polski. Grzegorz Gajek pokazuje go jednak z zupełnie innej strony – oczami jego własnych dzieci.

Tych, którzy nie potrafili wymówić tych słów po polsku ("soczewica, koło, miele, młyn"), czekała śmierć. Tak Władysław Łokietek miał rozprawić się z niemieckimi mieszczanami, którzy podnieśli przeciw niemu bunt. Niepozorny książę z Kujaw, a od 1320 roku król Polski, potrafił być bezwzględny wobec wrogów.

Najpierw urządził turniej rycerski w czasie żałoby po ojcu, a wkrótce sam trafił do więziennego lochu z rąk własnych poddanych. Spisek przeciwko Bolesławowi Rogatce omal nie pozbawił go władzy nad Śląskiem. Choć zamach się nie powiódł, na zawsze odmienił księcia, który od tej pory otoczył się tajnymi przejściami i zaufanymi ludźmi. Co więcej, z ofiary spisku sam przeobraził się w mistrza porwań. Oto historia wydarzenia, od którego zaczęła się mroczna kariera najpodlejszego z Piastów.

Po latach tułaczki po obcych dworach wygnany książę wreszcie wracał do ojczyzny. Zbigniew, przyrodni brat Bolesława Krzywoustego, liczył, że odzyska choć część dawnej pozycji. Nie wiedział, że powrót, na który tak czekał, może być starannie zastawioną pułapką. Jeden z kronikarzy twierdził wprost, że Krzywousty sprowadził brata do Polski tylko po to, by się z nim porachować.

Miał realną szansę zrobić to, co przez niemal sto lat nie udało się żadnemu Piastowi, czyli zjednoczyć rozbitą na dzielnice Polskę. Leszek Biały, książę krakowski, zręcznymi układami przyciągnął do siebie dawnych rywali i był najpotężniejszym władcą w kraju. Oto sylwetka człowieka, który niemal został królem zjednoczonej Polski.

Pod koniec życia Mieszko I oddał swoje państwo pod opiekę papieża. W słynnym dokumencie znanym jako Dagome iudex wymienił żonę i jej synów, lecz zabrakło w nim imienia jednego człowieka: pierworodnego Bolesława, przyszłego pierwszego króla Polski. Czy to dowód, że ojciec celowo pominął najstarszego syna? A może rozwiązania trzeba szukać zupełnie gdzie indziej? Oto jedna z największych zagadek początków polskiej państwowości.

Pod koniec lat siedemdziesiątych XI wieku państwo Bolesława Śmiałego zaczęło pękać w szwach. Rycerze masowo opuszczali królewskie szeregi, możni szykowali się do buntu, a w kraju wrzało. Co takiego się wydarzyło, że poddani jednego z najpotężniejszych władców Europy odwrócili się od niego?

Ojciec pominął go przy podziale ziem, a brat okradł go w dniu pogrzebu. A jednak Siemowit I do końca dochował wierności rodzicowi, choć mógł się zbuntować jak inni. Trzeci syn okrutnego Konrada Mazowieckiego został protoplastą mazowieckiej linii Piastów, która rządziła dzielnicą przez prawie trzysta lat.

Latem 1002 roku na wielkim zjeździe w Rzeszy zjawił się człowiek, którego obecność wywołała poruszenie. Bolesław Chrobry wjechał do Merseburga tak, jakby był u siebie w domu, i miał ku temu powody. W ręku trzymał atuty, o jakich inni mogli tylko marzyć.

Po śmierci ojca mieli wspólnie rządzić Polską. Zamiast tego skoczyli sobie do gardeł. Bolesław Krzywousty i jego przyrodni brat Zbigniew nie potrafili znieść się nawzajem ani podzielić jednym państwem. Ich rywalizacja przerodziła się w krwawą, kilkuletnią wojnę domową, podczas której obaj nasyłali na siebie obce armie, łamali uroczyste przysięgi i palili sobie nawzajem ziemie.

Plan Bezryma zadziałał z przerażającą precyzją. Wojska cesarza uderzyły z zachodu, ruska nawała runęła ze wschodu, a Mieszko II znalazł się w potrzasku, z którego nie było wyjścia. Gdy król uciekał z płonącego kraju, jego starszy brat triumfalnie wjeżdżał do Gniezna. Cena za to zwycięstwo była jednak straszliwa: spalone wsie, tysiące ludzi w łańcuchach i państwo rozdarte na kawałki.

Wdowę po własnym bracie zwabił na rozmowę, a potem kazał ją uwięzić, ograbić z kosztowności i pobić. Tak Konrad Mazowiecki potraktował księżną Grzymisławę w swojej bezwzględnej walce o krakowski tron. Przez niemal dwie dekady toczył wojny, porywał, więził i upokarzał, byle tylko zdobyć władzę nad Polską.