Historia Polski

W powszechnej świadomości odnowienie Królestwa Polskiego kojarzy się przede wszystkim z Władysławem Łokietkiem i jego koronacją na Wawelu w 1320 roku. Taki obraz przesłania wcześniejsze dokonania Przemysła II. To wielkopolski Piast już 26 czerwca 1295 roku przywrócił Polsce królewską godność, a koronacja w Gnieźnie stała się przełomowym wydarzeniem epoki rozbicia dzielnicowego.

W 1497 roku król Jan Olbracht wyruszył przeciwko Mołdawii, rządzonej przez ambitnego hospodara Stefana III Wielkiego. W trakcie tej wyprawy polskiemu władcy wyraźnie się nie szczęściło. Podczas odwrotu swych wojsk do domu doznał sromotnej klęski pod Koźminem na Bukowinie, co stało się kanwą dla powiedzenia "za króla Olbrachta wyginęła szlachta". Ile jest prawdy w tym przysłowiu? Dlaczego polski król w 1497 roku ponosił klęka za klęską, skoro dysponował najprawdopodobniej większą liczbą rycerzy aniżeli Władysław Jagiełło pod Grunwaldem?

14 października na rynku ukazał się nowy Pomocnik Historyczny POLITYKI "Dzieje polskiej szlachty".

W lipcu 1942 roku niemieccy żołnierze zablokowali most w Przemyślu i zagrozili użyciem broni przeciwko funkcjonariuszom SS. Za tą niezwykłą akcją stali major Max Liedtke oraz jego adiutant, porucznik Albert Battel, którzy sprzeciwili się wywiezieniu żydowskich robotników. Battel posunął się jeszcze dalej i wojskowymi ciężarówkami zabierał ludzi z getta, zapewniając im schronienie na terenie niemieckiej komendantury.

Na początku XVI wieku Prabuty należały do najważniejszych ośrodków kulturalnych w Prusach. Na miejscowym zamku biskup Hiob von Dobeneck podejmował poetów, historyków i uczonych, wśród których nie brakowało postaci o wyjątkowo bujnej wyobraźni. Wcześniej potężna twierdza była świadkiem wojen polsko-krzyżackich, a później stała się rezydencją książęcą i miejscem spotkań dyplomatów. Dziś z tego ogromnego założenia pozostały jedynie nieliczne ślady.

Wieczorem bawił się na uczcie u brata, a kilka dni później już nie żył. Stanisław, jeden z dwóch ostatnich książąt mazowieckich, zmarł nagle w wieku zaledwie dwudziestu czterech lat, tuż po tym, jak przełknął kęs kapłona polanego octem. Jego przedwczesny zgon, a wkrótce i śmierć brata, do dziś owiane są tajemnicą.

Grał na fortepianie, psocił w szkole i miał 13 lat, gdy zginął podczas Poznańskiego Czerwca. W prasowym nekrologu zniekształcono jego wiek, a pełnych okoliczności śmierci Romka Strzałkowskiego do dziś nie udało się wyjaśnić.

Zygmunt Stary wielkim mistrzem krzyżackim, a ziemie zakonu częścią Królestwa Polskiego? W 1511 roku prymas Jan Łaski przedstawił właśnie taki plan, który miał raz na zawsze rozwiązać ciągnący się od dziesięcioleci spór z Krzyżakami. Co ciekawe, przedstawiciele zakonu początkowo przystali na tę propozycję. Szybko jednak okazało się, że wcale nie zamierzali oddawać władzy polskiemu królowi.

Zaatakowali o poranku, gdy obóz był niemal pusty, a książę zażywał kąpieli. Leszek Biały, najpotężniejszy władca rozbitej Polski, nie miał przy sobie ani zbroi, ani broni. Zdołał wskoczyć na konia i rzucić się do ucieczki, lecz ranny zostawiał na śniegu krwawe ślady, które zaprowadziły morderców prosto do niego. Dwa kilometry od Gąsawy dobito go włóczniami i mieczami. Oto jak wyglądał jeden z najbardziej brzemiennych w skutki mordów w dziejach Polski.

Erich von dem Bach-Zelewski to kat powstania warszawskiego, odpowiedzialny za śmierć dziesiątek tysięcy polskich cywilów. Niestety, nigdy nie został pociągnięty do odpowiedzialności za swoje najgorsze zbrodnie. Co wiemy na temat jego życia i zbrodniczej działalności?

Zygmunt Jagiellończyk bardzo długo czekał na objęcie polskiego tronu. Królem Polski został dopiero, gdy miał 40 lat! Rozwój wypadków pokazał, że miał panować nad Wisłą, przez kolejne ponad cztery dekady! Zanim jednak dostąpił zaszczytu włożenia na swoje skronie polskiej korony, korzystał z uroków kawalerskiego życia. Od 1498 roku był związany z pochodzącą z Moraw, Katarzyną Ochstat, zwaną też Telniczanką. Kiedyś twierdzono, że mogła ona być dwórką matki Zygmunta Starego, a więc Elżbiety Rakuszanki. Jak było naprawdę?

Latem 1939 roku Brytyjczycy i Francuzi dowiedzieli się, że polscy kryptolodzy od lat potrafią odczytywać niemieckie depesze szyfrowane Enigmą. Polacy nie przekazali sojusznikom jedynie kopii maszyny. Pokazali również metody łamania szyfru i urządzenia, które sami stworzyli. Gdy kilka tygodni później wybuchła wojna, Brytyjczycy nie musieli więc zaczynać pracy nad Enigmą od początku.

Naziści rozebrali Bursztynową Komnatę w Carskim Siole i wywieźli ją do Królewca. Pod koniec wojny panele ponownie spakowano, a później ich ślad się urwał. Najbardziej prawdopodobne jest, że zostały zniszczone w Królewcu, ale pewnego dowodu wciąż brakuje.

Szedł na śmierć boso, a na szafocie sam uniósł włosy, żeby ułatwić katu cios. Chwilę później miecz odciął głowę Mikołaja II opolskiego, jedynego Piasta, jaki kiedykolwiek zginął z ręki kata.

Aleksander Rzewuski miał wszystko, czego można było oczekiwać od życia w Paryżu lat 20. Był przystojny, świetnie urodzony, utalentowany i rozchwytywany przez ludzi z najwyższych sfer. Portretował arystokratów i milionerów, obracał się wśród Chanel, Cocteau i Diagilewa. W chwili największego powodzenia zrobił jednak coś, czego niemal nikt się po nim nie spodziewał.

Zanim w 967 roku Mieszko I ostatecznie pokonał Wichmana, saski banita zdążył stać się jednym z jego najgroźniejszych przeciwników. Dwukrotnie odniósł nad nim zwycięstwo, zdobył ogromne łupy, a podczas jednej z wypraw zginął nieznany z imienia brat polskiego księcia. Kim był wojownik, który zbuntował się przeciw Ottonowi I, znalazł sprzymierzeńców wśród Słowian i przez kilka lat zagrażał rodzącemu się państwu Piastów?

W XIII wieku łacina i struktury Kościoła powszechnego łączyły znaczną część sakralnej przestrzeni Europy. Obrzędy koronacyjne odwoływały się do wspólnej tradycji, choć ich przebieg różnił się zależnie od miejsca i czasu. Gesty, modlitwy, szaty i insygnia miały znaczenie religijne, a zarazem wyrażały sposób rozumienia władzy królewskiej.

Świdrygiełło, najmłodszy syn wielkiego księcia litewskiego Olgierda i jego drugiej żony, księżniczki twerskiej Julianny, urodził się około 1370 roku. Jego burzliwe życie, pełne zdrad i intryg, uczyniło go postacią wyjątkową w historii Litwy i Polski. Niestety w negatywnym tego słowa znaczeniu…

1 czerwca 1943 roku wieś Sochy została niemal doszczętnie zniszczona. Nad ranem wkroczyła tam niemiecka ekspedycja karna. Kiedy oddziały opuściły wieś, nadleciały samoloty, które zbombardowały zabudowania i ostrzelały pola, gdzie ukrywali się mieszkańcy. Był to pierwszy znany przypadek wykorzystania lotnictwa do pacyfikacji polskiej wsi podczas okupacji.

Pożyczali pieniądze królom Węgier, Polski i Niemiec, a o ich bogactwie krążyły legendy. Dwaj ostatni książęta opolscy, porywczy Mikołaj i spokojny Jan Dobry, wbrew zwyczajom rozbitego Śląska rządzili wspólnie i zgodnie, mnożąc fortunę i powiększając księstwo. Jeden z nich miał jednak skończyć w sposób, jakiego nie zaznał wcześniej żaden Piast.

Wilhelm Koppe, zastępca Hansa Franka, znalazł się na celowniku batalionu "Parasol" w lipcu 1944 roku. W Krakowie wymknął się z zasadzki, lecz żołnierzy AK czekał jeszcze odwrót, podczas którego ponieśli ciężkie straty.

Przyjechali na pokojowe rokowania, pewni, że nic im nie grozi. Wyszli z nich jako jeńcy zamknięci w osobnych celach. Henryk Probus, jeden z najprzebieglejszych Piastów, podstępnie pojmał własnych gości i wymusił na nich ziemie oraz hołd. Sam Jan Długosz zarzucił mu pogwałcenie praw boskich i ludzkich. Oto zdrada, która pokazała, jak brutalna była gra o władzę na rozbitym Śląsku.

"Lalka" to nie tylko opowieść o nieszczęśliwej miłości Stanisława Wokulskiego do Izabeli Łęckiej. Bolesław Prus stworzył rozległy obraz XIX-wiecznej Warszawy, w której spotykają się arystokraci, kupcy, naukowcy i ludzie żyjący w skrajnej biedzie. Sprawdź, jak dobrze pamiętasz losy bohaterów jednej z najważniejszych polskich powieści.

Jan Jur-Gorzechowski należał do ludzi, których życiorys trudno zamknąć w jednej roli. Zapisał się w historii jako brawurowy konspirator i późniejszy generał, ale w życiu prywatnym stworzył Zofii Nałkowskiej małżeństwo pełne kontroli, zazdrości i upokorzeń.

Często powtarzana w przestrzeni publicznej teza, jakoby układ w Choszcznie z 1269 roku oznaczał stałe, wieczyste zwierzchnictwo margrabiów brandenburskich nad Pomorzem Gdańskim, stanowi rażące odwrócenie faktów historycznych. Jest to bezkrytyczne powielanie dziewiętnastowiecznych, nacjonalistycznych koncepcji pruskich, które traktowały tamto porozumienie jako rzekomą podkładkę pod późniejszy zabór Pomorza. Rzetelna analiza źródłowa dowodzi, że najwyższą i ostateczną moc prawną posiadał suwerenny układ w Kępnie z 15 lutego 1282 roku, który całkowicie zniwelował dawne roszczenia askańskie.